۹

مرثیه ای ناتمام

 

آذر امسال از بین سفرها و بازدیدهایی که داشتم به عقیده ی خودم جالب ترینش سفر درون شهری تور قبرستان های ممنوعه ی شهرام شهریار عزیز بود. ابتدای این سفر که در تاریخ هفدهم آذر برگزار شد انگیزه ی اصلی من دیدن هنر به کار رفته در شمایل بالای قبرهای اقلیت مسیحیان بود. اگر می خواهید بیشتر با آرامستان دولاب تهران آشنا شوید پیشنهاد می کنم این مطلب را از سایت سفرنویس و این مطلب را از وبلاگ سمیرا منفرد بخوانید؛ اما آنچه این سفر را برایم بیشتر جذاب کرد وقایع تاریخی دفن شده با صاحبان این قبر هاست. در این سفر از یک جایی به بعد فهمیدم که دیگر شمایل و نبشته های چند زبانه ی بر روی قبرها چندان برایم جذاب نیست و شاید همین موضوع بود که باعث شد به کل فراموش کنم از چندین شمایل منحصر بفرد عکسی بگیرم.

در سایت آرامستان دولاب تهران پاراگرافی است که عیناً آن را نقل قول می کنم :

در این آرامستان چیزی بیشتر از آنچه برای کاربردش در نظر گرفته شده است وجود دارد. اینجا مکانی از یادبودها و زیبایی های هنری از کسانی است که فعالانه در توسعه ی تهران مشارکت داشته اند. کارشناسان و چهره های علمی در مورد شگفتی های تزئینی قبرها که منعکس کننده ی تنوعی از فرم ها می باشند متفق النظر هستند و آن تنوع را تغییر از هنر نوین غربی به مدرنیسم ایرانی می دانند. پشت هر قبری داستانی وجود دارد که در انتظار اکتشاف است.

آرامستان ارامنه

آرامستان ارامنه

اما با این حال وقتی که قبرهای زیبا، متنوع، کوچک و بزرگ و نامنظم نیمه ی اول آرامستان کاتولیک ها را دیدیم در نیمه ی دوم فضایی کاملاْ متفاوت پیش رویمان بود. تمام این نیمه شامل قبرهایی یکسان و یک شکل بود که با فواصلی بسیار منظم در کنار یکدیگر قرار گرفته بودند. قبرهایی که برخلاف قبرهای نیمه ی اول آرامستان جداگانه صلیبی نداشتند و فقط در فواصلی معین یک صلیب بزرگ برای آن ها قرار داده شده بود. تا جایی که چشمانم می دید تاریخ فوت همه ی آن ها سال ۱۹۴۲ بود.

Cementry1

راز درون تمامی این گورها در فیلم مستند (شوربختانه دارای ممنوعیت پخش) مرثیه گمشده (The Lost Requiem) ساخته خسرو سینایی فاش شده است! با آنکه شهرام در حین بازدید جزئیات تفضیلی در مورد یکایک بخش های آرامستان را در اختیارمان قرار می داد اما وقتی فیلم خسرو سینایی را که در مورد آوارگی و مهاجرت حدود سیصد هزار لهستانی در طی سال های جنگ جهانی دوم و در سال های ۱۹۴۱ و ۱۹۴۲ به ایران است را دیدم، فهمیدم بی دلیل نبود که دیگر قبرهای شکیل این آرامستان یا آرامستان ارتدوکس ها چندان برایم جذاب نبودِ؛ به نظر من عمومی نکردن فیلم مستند سینایی چه در دوران پهلوی و چه بعد از آن، جاهلانه بخشی از مهم ترین وصله ی تاریخ ایران و حتی جهان را پنهان کرد. خواندن مقاله ی انور فاروقی که بخش عمده ی آن از فیلم سینایی اقتباس شده است، شما را تا حد زیادی با محتوای فیلم تأثیرگذار مرثیه ی گمشده و اتفاقات آن دوران آشنا خواهد کرد.

و اما چرا ورود لهستانی ها به ایران از طریق بندر انزلی، ماندن برخی از آن ها در ایران و پراکنده شدن آن ها به خصوص در تهران، قزوین، ساوه، اصفهان و اهواز و اعزام برخی از آن ها جهت رویارویی با ارتش آلمان نازی و مهاجرت برخی به زلاندنو می تواند برای تاریخ ایران و جهان مهم باشد!؟

جدا از اینکه ایران میزبان عده ای از آوارگان جنگ جهانی شده بود، نکاتی در مورد کشور لهستان (POLAND) وجود دارد که ادعایی است مبنی بر اینکه لهستان همواره جزو کلیدی ترین کشورهای حاضر در جنگ های جهانی اول و دوم بوده است :

  • در طی جنگ جهانی اول عملاْ کشور مستقلی به نام لهستان دیگر وجود نداشت چرا که بین سال های ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ اراضی این کشور بین سه ابرقدرت آن دوران یعنی امپراتوری اتریش-مجارستان، امپراتوری آلمان و امپراتوری روسیه تقسیم شده بود و بیشترین آمار تلفات انسانی و غیر انسانی در دوران جنگ اول جهانی در این منطقه رخ داده بود. در این حین تعداد ۲ میلیون سرباز لهستانی با سه قدرت مذکور جنگیدند که ۴۵۰۰۰۰ نفر از آن ها مردند و نزدیک به یک میلیون نفر زخمی شدند. چند صد هزار شهروند لهستانی به اردوگاه های کار اجباری آلمان ها اعزام شدند و ۸۰۰ هزار لهستانی نیز جهت کار اجباری به اروپای شرقی اعزام شدند.پس از جنگ جهانی اول مقدار قابل توجهی از اراضی لهستان به آن بازگردانده شد و جمهوری دوم لهستان شکل گرفت.
  • جنگ جهانی دوم با حمله آلمان نازی به جمهوری تازه تشکیل شده ی لهستان در تاریخ یک سپتامبر ۱۹۳۹ در ساعت “۴:۴۵ بامداد آغاز شد که پس از یک ماه آلمان توانست بر نیمه ی غربی مسلط و پس از آن نیز شوروی از مرزهای شرقی لهستان به این کشور حمله کرد و نیمه شرقی آن را اشغال نمود و دوباره سیل عظیمی از آوارگان لهستانی به اردوگاه های اروپای غربی و شرقی اعزام شدند!
  • لهستان با ۵,۶۰۰,۰۰۰ تلفات نیروی انسانی در جنگ دوم جهانی که معادل ۱۶/۷٪ جمعیت این کشور در سال ۱۹۳۹ می باشد به لحاظ وزنی رتبه ی اول تلفات انسانی در بین کشورهای جهان را دارد و به لحاظ جمعیت کشته شدگان پس از اتحاد جماهیر شوروی، جمهوری چین و آلمان نازی چهارمین کشور پر تلفات در طی جنگ جهانی دوم است.
  • مجموع کشته شدگان یهودیان درگذشته در جریان هولوکاست ۵,۷۵۴,۴۰۰ نفر بوده که سهم لهستان از آن ۵۲٪ هست، یعنی حدود ۳,۰۰۰,۰۰۰ کشته.

البته آنچه را که بر مردم لهستان رفته هنوز با خواندن این آمار و ارقام نمی توانید درک کنید؛ اگر می خواهید کمی به عمق فاجعه نزدیک تر شوید پیشنهاد می کنم حتماْ مرثیه ی گمشده ی سینایی را ببینید؛ با نگاه کردن به چشمان بازیگر زن این فیلم(زنده یاد آنا بورکوفسکا) و مشاهده ی عمق غم و اضطراب در گفتار او کمی به آمار و ارقام فوق نزدیک می شوید!

جدول زیر هم بدون شرح به استحضار می رسد:

Iran Poland
سال های درگیر با جنگ دراز مدت در ۱۰۰ سال اخیر ۸ ۱۱
رتبه بندی ذخایر نفت ۳ ۷۱
رتبه بندی ذخایر گاز طبیعی ۲ ۴۸
رتبه بندی ذخایر سنگ آهن ۱۱ تقریباْ ندارد
رتبه بندی ذخایر ذغال سنگ ۲۶ ۱۳
رتبه بندی تولید ناخالص داخلی اسمی ۲۰۱۱ – GDP ۲۵ ۲۲

در پایان هم چند تصویر از آرامستان های کاتولیک و ارتدوکس دولاب تهران را ببینیم (تا بارگذاری کامل تصاویر منتظر بمانید) :

اگر به این آرامستان ها سری بزنید می بینید وضعیت خوبی ندارند، از بسیاری از آن ها سرقت شده و بسیاری از آثار در حال ریزش و فرسایش است و با این وضعیت بی تفاوتی واقعاْ نمی توان گفت که در ۱۰۰ سال آینده آرامستان هایی که یادگار اواسط قرن نوزدهم تهران است پا بر جا خواهند ماند یا خیر؟ و تا زمانی که تلاشی برای حفظ هویت این آثار و ابنیه نشود این مرثیه هم چنان گمشده و ناتمام خواهد ماند.

اشتراک گذاری، ماندگاریست ...

دیدگاه ها

  1. سلام و درود
    خیلی لطف کردید ، اطلاعاتی که شاید برخی ها علاقمند به خواندنش داشتند و از حوصله برنامه خارج بود را به خوبی اشاره کردید. سپاس
    بدون اجازه و با افتخار در مطلب گورستان ارامنه این مطلب را با ذکر منبع لینک کردم.
    به امید دیدار شما در برنامه های آتی

    1. نویسنده

      سپاس شهرام جان.
      انشاءا… بتونم در آرامستان گردی های دیگری نیز همراه باشم و از اطلاعات مفیدت استفاده کنم.
      ممنون از تلاشت و هم چنین ممنون که این مطلب ناچیز را به عنوان یکی از منابع لینک کردی.

  2. درووود بر شما
    مطلب بسیار مفیدی بود
    با شهرام خان (کاشف آرامستان های گمشده!) اینجا رو بازدید کردیم اما با ترس و لرز و مخفیانه
    لذتی بردم از خواندن مطلب کامل شما و دیدن عکس های زیباتون و در واقع بازدید با آرامش آرامستان…
    شاد باشید و برقرار…
    شما هم با افتخار لینک شدید

          1. نویسنده

            سلام

            تا جاییکه می دونم بازدید از این مکان ها نیاز به داشتن مجوز از سفارتخانه های فرانسه، لهستان و ایتالیا داره.
            برای بازدید تورهای سفرنویس را به شما پیشنهاد می کنم.

  3. در کتاب چهره”Facebook”؛ -به قول جنوبی ها-، تاب می خوردم، با مطلبی از خسرو سینایی و پیروزی هایشان برخورد کردم و نیز نشان شوالیه ایشان، برایم جالب شد ، در گوگل عزیز به جستجو پرداختم و به مطلب شما برخوردم و همچنین سایر مطالب در این حوزه! زیبا نوشتید و جذاب ! سپاسگذارم
    پیروز باشید و سالم!

پاسخ دادن به saied لغو پاسخ


:o :coffee: :P O:) ;) :shoot: :thumbs: :) :D -.- :cry: :devil: :beer: ^^ |) x( <3 :( B) :/